İç basıncı 0,5 bar‘dan büyük olan kaplar, “Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği” kapsamına girer. Bu ekipmanlarda meydana gelebilecek bir yırtılma, ani enerji boşalması (patlama) ve parça fırlaması gibi ölümcül sonuçlar doğurabilir.
Temel Risk Faktörleri
Basınçlı kaplarda güvenliği tehdit eden unsurlar şunlardır:
Korozyon ve Aşınma: Metal et kalınlığının azalması sonucu mukavemet kaybı.
Metal Yorgunluğu: Sürekli basınç değişimleri nedeniyle malzeme yapısının bozulması.
Emniyet Cihazı Arızaları: Emniyet ventilinin (presostat) sıkışması veya hatalı ayarlanması.
Hatalı Kaynak ve Yamalar: Standart dışı tamiratların yüksek basınç altında patlaması.
Kontrol Periyotları ve Yasal Zorunluluk
“İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği” uyarınca:
Genel Muayene: Yılda en az 1 kez yetkili makine mühendisleri tarafından yapılmalıdır.
İstisnalar: Bazı düşük riskli veya özel sıvı kaplarında periyotlar değişebilse de standart uygulama yıllık kontroldür.
Kontrol Kapsamı ve Uygulanan Testler
Denetimlerde “tahribatlı” ve “tahribatsız” muayene yöntemleri kullanılır:
Görsel Muayene: Deformasyon, korozyon, sızıntı ve etiket bilgilerinin kontrolü.
Hidrostatik (Sıvı Basınç) Testi: En temel testtir. Kap, işletme basıncının genellikle 1,5 katı ($P_{\text{test}} = 1,5 \times P_{\text{işletme}}$) su ile doldurularak dayanımı ölçülür.
Ultrasonik Kalınlık Ölçümü: Kabın gövde ve bombe noktalarındaki et kalınlığı ölçülerek aşınma payı hesaplanır.
Emniyet Ekipmanları Testi: Emniyet ventillerinin set edilen basınç değerinde açıp açmadığı kontrol edilir.
Yaygın Basınçlı Kap Örnekleri
Hava Tankları ve Kompresörler
Buhar, Kızgın Su ve Kalorifer Kazanları
LPG ve Sanayi Gaz Tankları
Otoklavlar ve Hidroforlar
Yüksek Gerilim sistemleri
Yangından Korunma Sistemleri
Kazanlar
Kaldırma ve İletme Makineleri
jeneratörler
Basınçlı Kaplar
İLETİŞİM